Uzależnienia


Uzależnienia
to silny przymus psychiczny zażywania substancji chemicznych lub wykonywania określonych czynności. 
Główny podział uzależnień to uzależnienia od substancji psychoaktywnych (alkoholu, nikotyny, leków i substancji nielegalnych, powszechnie nazywanych narkotykami), nazywanych też uzależnieniami chemicznymi oraz uzależnienia od czynności, czyli uzależnień behawioralnych.

 

Teorie wyjaśniające przyczyny powstawania  uzależnień:


Medyczne

Na podłożu medycznym można powiedzieć, że każde uzależnienie związane jest z aktywacją układu nagrody, a dokładniej z uczeniem się przez nasz mózg, poprzez pozytywne wzmocnienie, że dany czynnik (substancja psychoaktywna bądź zachowanie) aktywując układ nagrody jest źródłem przyjemnych doznań. Substancje psychoaktywne aktywują układ nagrody w sposób bezpośredni- tzn. niektóre substancje (czyli tzw. substancje psychoaktywne, o których już była mowa) po wprowadzeniu do organizmu bezpośrednio wpływają na działanie układu nagrody, wędrując z krwią do mózgu. Długotrwałe przyjmowanie SPA wpływa na utrwalenie ścieżek i wzrost tolerancji związany z dążeniem naszego mózgu do zachowania homeostazy, a dokładniej neutralizowania szkodliwego wpływu SPA na organizm. Te zmiany adaptacyjne prowadzą po odstawieniu substancji do objawów abstynencyjnych, czasem nawet groźnych dla życia pacjenta. Wzrost tolerancji i objawy abstynencyjne są charakterystyczne dla uzależnienia fizycznego. Jednak nie wszystkie substancje prowadzą do uzależnienia fizycznego. Z drugiej strony objawy abstynencyjne znikają całkowicie po kilku miesiącach, a właściwa praca, trwająca, czasem nawet latami jest związana z pracą nad uzależnieniem psychicznym. Choć oczywiście w przypadku substancji uzależniających fizycznie, przypadkowe spożycie substancji z danej grupy np. w formie leku, stanowi wyzwalacz i przy niekorzystnych okolicznościach może być przyczyną nawrotu, ponieważ wiąże się z aktywacją układu nagrody i pamięcią organizmu, z tym związanej. Jednak nie tylko substancje psychoaktywne aktywują układ nagrody, podobny efekt ma także wykonywanie różnych czynności - np. uprawianie seksu, jedzenie, granie na komputerze, uprawianie sportu czy robienie zakupów, słowem wszystko to, co jest źródłem przyjemności. W sytuacji, gdy nasz mózg odbiera coś, jako źródło przyjemności zapamiętuje ten fakt. Może się zdarzyć, że przy określonych okolicznościach czynność ta stanie się głównym źródłem przyjemności, bądź nawet przestanie być przyjemna, a osoba będzie do niej wracać, ponieważ mózg zapamiętał ją jako przyjemną, co z kolei wpływa na procesy podejmowania decyzji w taki sposób, że kwestia wykonania danej czynności jest częściej „rozpatrywana pozytywnie”

Psychologiczne

Według teorii psychologicznych uzależnienie samo w sobie nie jest chorobą, ale objawem innych chorób (zaburzeń jednostki), w takim przypadku zażywanie środków odurzających stanowi przejaw mechanizmów obronnych jednostki. Przyjmowanie środków uzależniających związane jest z potrzebą zmniejszenia dyskomfortu psychicznego pojawiającego się w odpowiedzi na określone stresujące sytuacje życia codziennego lub związanego z nieleczonymi chorobami psychicznymi np. depresją . Środki uzależniające, początkowo stosowane z wyboru zmniejszają poczucie dyskomfortu psychicznego i stanowią istotny sposób radzenia sobie z bolesnymi doznaniami i odczuciami.

Pedagogiczne

Z punktu widzenia koncepcji pedagogicznych wszelkie uzależnienia mogą być skutkiem źle przeprowadzonego procesu socjalizacji jednostki. Zaś przyczyną wadliwej socjalizacji może być źle funkcjonujące środowisko rodzinne, wadliwy system szkolny oraz bliskie kontakty z jednostkami już uzależnionymi

Socjologiczne

W teoriach socjologicznych przyczyny uzależnień upatruje się w przemianach, jakie zachodzą we współczesnym świecie, czego konsekwencją są pewne zmiany cywilizacyjne; na stan uzależnienie maja wpływ zarówno czynniki mikrospołeczne, jak i makrospołeczne

 

Skutki uzależnień:


Fizyczne - niekorzystny wpływ na zdrowie; może być to wpływ bezpośredni (np. nieprawidłowe funkcjonowanie układu krążenia, pokarmowego, oddechowego, nerwowego) lub pośredni (uzależnienia mogą powodować złą dietę, zaprzestanie dbania o siebie, czego konsekwencja może być stan chorobowy)

Psychologiczne - nałóg staje się najważniejszym elementem życia, w wyniku czego na dalszy plan schodzą codzienne czynności oraz cele życiowe; uzależnienie może powodować niską samoocenę, obniżenie samokontroli oraz brak zaufania do samego siebie

Pedagogiczne - można wyróżnić tu skutki rodzinne (zakłócenie prawidłowego funkcjonowania rodziny, zaburzenia w obszarze ról i funkcji pełnionych w rodzinie, przemoc w rodzinie), kryminologiczne (uzależnienia mogą być źródłem przestępczości); występuje tu czynnik wiktymizacji - jednostki uzależnione są w większym stopniu narażone na działania przestępcze skierowane przeciwko nim

Społeczne - konsekwencją uzależnień może być utrata pracy i dochodów, stracenie oszczędności, wydatki na leczenie odwykowe, zniszczenie związków międzyludzkich i więzi interpersonalnych, związanie się z grupami przestępczymi, agresja i przemoc

 

UZALEŻNIENIA OD SUBSTANCJI PSYCHOAKTYWNYCH


Substancja psychoaktywna to naturalna lub chemiczna substancja, która działa na układ nerwowy i przez to na funkcjonowanie psychiczne człowieka. Może nią być: alkohol, narkotyki, tytoń, kofeina, leki nasenne i uspokajające oraz lotne rozpuszczalniki (kleje, benzyna, nafta, emalie).

W Klasyfikacji zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania ICD-10 przyjmuje się, że by móc zdiagnozować zespół uzależniania, muszą wystąpić przynajmniej trzy z sześciu objawów oraz muszą się one utrzymywać:

  • przez okres co najmniej miesiąca lub

  • krócej niż miesiąc, lecz w sposób powtarzający się w przeciągu 12 miesięcy

 

Objaw 1. Silne pragnienie przyjmowania substancji albo poczucie przymusu jej przyjmowania

Jest to tzw. „głód” przyjęcia danej używki, który jest uciążliwym objawem i jednocześnie najbardziej charakterystycznym dla nałogu. Uważa się, że pragnienie przyjmowania substancji psychoaktywnej w uzależnieniach nie jest czysto konsumpcyjne, ale jest spowodowane cierpieniem i strachem, które po prostu przejawia się pragnieniem. Na szczęście, wraz z biegiem czasu stopniowo ono maleje, a osoba, która podejmuje się zerwania z nałogiem, uczy się taki głód kontrolować i panować nad nim.

Objaw 2. Upośledzona zdolność kontrolowania przyjmowania substancji psychoaktywnej

Osoba, która spełnia to kryterium, nie potrafi rozpocząć, zakończyć, ani przyjąć takiej ilości substancji, jaką sobie wcześniej założyła. W praktyce oznacza to, że jednostka, która przejawia problem kontroli np. picia alkoholu, upija się do nieprzytomności bądź popada w tzw. „ciąg alkoholowy”. Tu należy także dodać, że okresy przerw w piciu nie świadczą o braku tego objawu – osoba może pić rzadko, ale w sposób niekontrolowany.

Objaw 3. Fizjologiczne objawy stanu odstawienia, które występują po przerwaniu lub zmniejszeniu ilości przyjmowanej substancji albo przyjmowanie tej samej lub podobnej w celu uśmierzenia objawów odstawienia

Są to objawy abstynencyjne, których obraz zmienia się w zależności od przyjmowanej substancji psychoaktywnej. W przypadku nałogowego zażywania kokainy może pojawić się np. głód kokainy, letarg, zmęczenie, dziwne sny, wzmożony apetyt czy problemy ze snem (bezsenność bądź nadmierna senność). Z kolei osoba, która przejawia fizjologiczne objawy odstawienia tytoniu może odczuwać głód tej substancji, lęk, drażliwość, niepokój, osłabienie czy problemy z koncentracją.

Jako objawy abstynencyjne mogą pojawić się tu także bezsenność, zwiększony apetyt, kaszel, a także owrzodzenia jamy ustnej. Należy również zwrócić uwagę, że używanie tej samej lub podobnie działającej substancji w celu uśmierzenia objawów abstynencyjnych, może świadczyć o zespole uzależnienia.

Objaw 4. Zmieniona tolerancja na substancję psychoaktywną

Wraz z rozwojem nałogu zmienia się także tolerancja na daną substancję psychoaktywną. Najczęściej oznacza to, że osoba wraz z popadaniem w nałóg potrzebuje przyjmować coraz to większe dawki, by uzyskać pożądany efekt działania danego środka. W odróżnieniu od większości zespołów uzależnień, w przypadku uzależnienia od alkoholu tolerancja nie jest wprost proporcjonalna do stadium nałogu. Albowiem osoba uzależniona od alkoholu początkowo nie posiada tolerancji nawet na małe dawki, potem ma tzw. "mocną głowę", czyli bardzo wysoką, nienormalną tolerancję, a w zaawansowanym stadium nałogu przejawia tzw. „słabą głowę”, czyli np. wystarczy jej jedno, dwa piwa, by wprowadzić się w stan upojenia. Można powiedzieć, że tu tolerancja przyjmuje ona formę odwróconego „U” (mała tolerancja – duża tolerancja – mała tolerancja).

Objaw 5. Zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności

W praktyce ten objaw przejawia się tym, że całe życie osoby uzależnionej jest skoncentrowane wokół pozyskiwania i przyjmowania danej substancji psychoaktywnej. Wcześniejsze zainteresowania, pasje zostają zamienione nałogiem. Osoba może też przestać też dbać o swoich najbliższych, dom czy swój wygląd.

Objaw 6. Przyjmowanie substancji, pomimo wyraźnych dowodów występowania szkodliwych następstw

To tak naprawdę – zaraz po silnym pragnieniu przyjmowania substancji – najbardziej charakterystyczny i tragiczny przejaw nałogu. Osoba uzależniona niejednokrotnie traci rodzinę, osoby bliskie, pracę oraz popada na zdrowiu, jednak pomimo świadomości tych wszystkich konsekwencji, nie rezygnuje z przyjmowania substancji. Tu też pojawia się paradoks – właśnie te skutki niejednokrotnie powodują, że osoba zaczyna np. pić czy brać więcej narkotyków, by zagłuszyć poczucie odpowiedzialności, beznadziei, wstydu czy rozpaczy. W ten sposób błędne koło się zamyka.

 

Etapy uzależnienia:


  • zapoznawanie się ze stanem odurzenia - podstawową rolę pełnią tu kontakty ze środowiskiem osób uzależnionych, w początkowej fazie rolę dominującą pełnią motywy psychologiczne i społeczne, środek odurzający nie jest jeszcze tak bardzo pożądany, gdyż jego początkowe zażywanie może wiązać się z nieprzyjemnymi odczuciami i bolesnymi reakcjami organizmu
  • czerpanie przyjemności ze stanu odurzenia - jednostka zaczyna odczuwać przyjemność związaną z zażywaniem środka odurzającego, następuje zwiększona tolerancja organizmu na działanie środków odurzających, a tym samym uzależnienie jednostki jest coraz większe, co staje się przyczyną kolejnych eksperymentów i poszukiwania środków o mocniejszym działaniu; kontakty jednostki ze środowiskiem osób uzależnionych dają dla niej możliwość zaspokojenia pewnych potrzeb
  • stan odurzenia staje się celem podstawowym - jest to już uzależnienie zaawansowane, które charakteryzuje się tym, że wszelkie działania jednostki są podporządkowane zażywaniu środków odurzających; wszelkie kontakty i więzi społeczne, w których jednostka przebywała, zostają zerwane, a jej jedynym otoczeniem stają się osoby uzależnione
  • stan odurzenia stanowi normę - najsilniejszy stopień uzależnienia, w którym zażywanie środka odurzającego staje się niezbędnym warunkiem funkcjonowania; na tym etapie uzależnienia środki odurzające coraz rzadziej wywołują stan euforyczny, a ich doświadczanie jest uzależnione od przyjmowania coraz większych dawek, często niebezpiecznych dla życia; w organizmie jednostki zachodzą niekorzystne zmiany, które mogą prowadzić nawet do śmierci

 

Konsekwencje medyczne i społeczne używania/ uzależnienia od substancji psychoaktywnych


  • Używanie substancji psychoaktywnych drogą iniekcji wiąże się z częstym występowaniem: 
  • zakażeń wirusem HIV

  • wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C

  • innymi infekcjami np. bakteryjne zapalenie wsierdzia, posocznica, ropne zakażenia skóry

  • choroby weneryczne

  • inne choroby somatyczne

  • wyniszczenie organizmu

  • w przebiegu używania substancji psychoaktywnych występują zaburzenia psychiczne: psychozy, zaburzenia depresyjne (ryzyko próby samobójczej), uszkodzenie o.u.n. , zaburzenia lękowe, agresja

  • konsekwencje społeczne: absencja w pracy, przerwanie nauki, niski poziom wykształcenia, bezrobocie, bezdomność

 

ALKOHOLIZM


Uzależnienie od alkoholu jest zaburzeniem psychicznym, którego podstawowym objawem jest koncentracja na spożywaniu tej używki i ciągła lub wciąż nawracająca potrzeba picia.

Zgodnie z obowiązującymi w Polsce kryteriami ICD-10 uzależnienie rozpoznaje się wtedy, gdy spełnione są co najmniej 3 spośród następujących kryteriów:

  • silne pragnienie lub poczucie przymusu zażywania substancji

  • trudności w kontrolowaniu zachowania związanego z jej przyjmowaniem

  • fizjologiczne objawy stanu odstawienia charakterystyczne dla danej substancji (zespół abstynencyjny) i/lub przyjmowanie tej samej lub podobnej substancji w celu złagodzenia lub uniknięcia objawów abstynencyjnych

  • stwierdzenie objawów tolerancji (aby osiągnąć efekt upojenia, osoba uzależniona potrzebuje coraz większej ilości alkoholu, a ilość alkoholu niebezpieczna dla zdrowia osób bez problemu alkoholowego może być stosunkowo dobrze tolerowana)

  • zaniedbywanie innych źródeł przyjemności lub zainteresowań, zwiększenie ilości czasu koniecznego do zdobycia substancji, jej przyjmowania lub do usuwania skutków jej działania

  • spożywanie alkoholu mimo wyraźnych dowodów szkodliwych następstw

 

SKUTKI ALKOHOLIZMU


Skutki zdrowotne:

Oznaki głodu (przy odtruciu): drżenie, nudności, wymioty, bóle żołądka, pocenie się, nerwowość, poirytowanie, koszmary, halucynacje, konwulsje. 
Upośledzenie systemu trawiennego:
podrażnienie przewodu pokarmowego (zapalenie okrężnicy, zapalenie przełyku, nieżyt żołądka), zapalenie trzustki, krwawienie układu pokarmowego, upośledzenie wątroby (żółtaczka alkoholowa, marskość), zniszczenie komórek wątrobowych. 
Upośledzenie układu krążenia: nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca. 
Nowotwory: ust, gardła, przełyku, wątroby. 
Częste infekcje: żółtaczka wirusowa, suchoty. 
Zaburzenia psychiczne i neurologiczne: zaburzenia charakteru: agresywność, drażliwość, 
zły nastrój, osłabienie woli i panowania nad sobą, bezsenność, niepokój, stany depresyjne 
z ryzykiem samobójstwa, utrata pamięci, osłabienie uwagi, deliria i stany szaleństwa, 
ryzyko hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym, zapalenie wielonerwowe nóg ryzyko paraliżu, 
zapalenie nerwu wzrokowego ryzyko utraty wzroku.
Czasem śmierć.


Skutki społeczne:

Rezygnacja z kontroli nad swoim życiem codziennym: 
zaniedbania w wychowaniu i edukacji dzieci, 
niestabilność związku (brak porozumienia, kłótnie), 
utrata praw (świadczenia), zadłużenie i bieda.
Utrata wszelkich więzi społecznych, co może prowadzić do marginalizacji: 
izolacja.
Zerwanie więzi rodzinnych: separacja, rozwód, utrata kontaktu i więzi z dziećmi. 
Sprawy sądowe: przemoc w małżeństwie, porzucenie rodziny, 
prowadzenie pojazdów w stanie nietrzeźwości, utarczki i bójki w miejscach publicznych.

 

Uzależnienie od narkotyków


Szczególnie niebezpieczny czas, w którym człowiek jest podatny na różnego rodzaju uzależnienia, to adolescencja. Okres dojrzewania wiąże się z eksperymentowaniem w zakresie rzeczywistości i własnego ciała, co czasem prowadzi do destrukcji własnej osoby. Do najczęściej wymienianych przyczyn narkomanii zalicza się:

  • ciekawość poznawczą, chęć spróbowania czegoś, co jest nielegalne i zakazane,

  • chęć odurzenia się dla chwilowej przyjemności,

  • nudę, brak pomysłów na ciekawe spędzenie wolnego czasu,

  • presję środowiska rówieśniczego, potrzebę akceptacji i zaimponowania innym,

  • pragnienie ucieczki od problemów zewnętrznych (np. rodzinnych) i wewnętrznych (emocjonalnych, np. nieśmiałości, niskiej samooceny),

  • modelowanie zachowań osób starszych (naśladowanie kolegów, rodziców-narkomanów itp.).

 

Fazy narkomanii

Wyróżnia się cztery fazy uzależnienia od narkotyków:

  • poznawanie stanu odurzenia – pierwsze kontakty z narkotykami, np. na imprezach, dyskotekach. Zachowanie generalnie nie odbiega od dotychczas prezentowanego, ale pojawiają się kłamstwa;

  • odurzanie się dla przyjemności – wzrost tolerancji organizmu na przyjmowane dawki i większa częstotliwość „brania”. Zażywanie staje się przymusem. Pojawia się „podwójne życie” i wyraźne zmiany w zachowaniu;

  • odurzenie jako cel nadrzędny – zażywanie narkotyków codziennie, najczęściej w samotności. Pojawiają się problemy finansowe w związku z koniecznością kupowania coraz większych dawek. Obserwuje się stany przedawkowania, kłamstwa, kradzieże, pogarsza się stan zdrowia. Nastrój w czasie abstynencji jest bardzo przykry;

  • odurzanie jako norma – stałe ćpanie, narkotyk staje się niezbędny do życia, narkoman nie potrafi odróżnić już stanu normalnego od stanu odurzenia, jest wrakiem człowieka, zdegradowanym psychicznie i fizycznie.

 

Wpływ środków odurzających na organizm


Niżej w tabeli przedstawiono w sposób skrótowy wpływ poszczególnych środków odurzających na organizm człowieka.

SUBSTANCJE PSYCHOAKTYWNE

Charakterystyka oddziaływania środków

opiaty

Opiaty i opioidy to alkaloidy otrzymywane głównie z maku lekarskiego lub drogą syntetyczną, np.: opium, morfina, heroina, „kompot makowy”, kodeina, metadon, fentanyl, dolargan. Działają znieczulająco, wywołują błogostan, apatię, silnie zaburzają procesy uwagi, pamięci, spostrzegania i myślenia. Dłuższe przyjmowanie opiatów wywołuje spustoszenie w organizmie (uszkodzenia wielu narządów wewnętrznych i układu nerwowego). Silnie uzależniają fizycznie. Duża dawka jest śmiertelna. Objawy abstynencyjne przypominają na początku silną grypę i są bardzo nieprzyjemne.

kannabinole

Kannabinole są pochodnymi konopi indyjskich i konopi siewnych. Najbardziej popularne, to: marihuana, haszysz i olej cannabis. Główną substancją psychoaktywną jest THC – tetrahydrocannabinol. Ma długi okres półtrwania (ponad 20 godzin). Wywołuje uczucie odprężenia i lekkiego podniecenia, zmniejsza samokontrolę, prowadzi do zaburzeń percepcji (czasu, przestrzeni, obrazu ciała, własnego „Ja”). Kannabinole dają lepszą samoocenę, uczucie wyostrzenia zmysłów, niekontrolowany śmiech, „filozofowanie”, ale osłabiają pamięć, koordynację wzrokowo-ruchową i czynności automatyczne. Zawierają wiele substancji kancerogennych (wywołujących nowotwory). Dłuższe zażywanie prowadzi do zespołu apatyczno-abulicznego. Mogą uzależniać psychicznie, uzależnienie fizyczne jest słabo manifestowane.

leki sedatywno-trankwilizujące

To leki nasenne i uspokajające. Należą do nich głównie barbiturany i benzodiazepiny: cyklobarbital, luminal, diazepam, oksazepam, relanium. Działają tłumiąco na układ nerwowy (nasennie, przeciwdrgawkowo, przeciwlękowo, uspokajająco i znieczulająco). W połączeniu z alkoholem mogą prowadzić do śmierci. Silnie uzależniają psychicznie i fizycznie. Powinny być stosowane tylko zgodnie z zaleceniami lekarza. Stosowane są także w usuwaniu objawów abstynencyjnych w chorobie alkoholowej. Wieloletnie przyjmowanie tych środków prowadzi do zaburzeń neurologicznych, hormonalnych, układu krążenia i oddechowego oraz chorób psychicznych, łącznie z zespołem otępiennym.

kokaina

Kokaina to alkaloid otrzymywany z liści krzewu kokainowego, który silnie uzależnia psychicznie. Zależność fizyczna jest słabo wyrażona. Zażycie kokainy działa pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy, powodując: euforię, wyostrzenie percepcji, jasność myślenia, redukcję lęku społecznego, bezsenność, spadek łaknienia, wzrost ciśnienia krwi, rozszerzenie źrenic, podniecenie seksualne. Bardziej lotne formy kokainy to „crack" i kokaina wolnozasadowa. Kokaina bywa przeważnie przyjmowana kilkudniowymi ciągami, wielokrotnie w ciągu doby, aż do całkowitego wyczerpania fizycznego i psychicznego. Osoby uzależnione są skrajnie wyniszczone (brak łaknienia, wzrost aktywności, bezsenność), wykazują zaburzenia koncentracji uwagi, podejrzliwość, agresję, drażliwość, pojawiają się myśli samobójcze, anhedonia, zaburzenia psychotyczne, urojenia, majaczenie, samookaleczenia, formikacje (halucynoza dotykowa – wrażenia, że po skórze chodzą pasożyty).

substancje psychostymulujące

Należą do nich substancje pochodzenia roślinnego i syntetyczne, np.: amfetamina, metamfetamina, kath, metkatyna, kofeina, efedryna, metylfenidat. Powodują poprawę nastroju, stany euforyczne, usuwają zmęczenie, zmniejszają łaknienie, obniżają potrzebę snu, dają poczucie energii, zwiększają wydolność niektórych procesów psychicznych (uwaga, czujność, spostrzeganie), zwiększają pewność siebie. Używanie substancji stymulujących, obok uzależnienia, może wywoływać nadciśnienie, bezsenność, drażliwość, agresywność, stany maniakalne i paranoidalne oraz prowadzić do skrajnego wyczerpania. Większe dawki amfetaminy mogą prowadzić do śmierci (paraliż mięśni oddechowych, udar).

substancje halucynogenne

Należą do nich, np.: LSD, PCP (fencyklidyna = angel dust), grzyby, psylocybina, meskalina, atropina, skopolamina, MDMA (ecstasy). Większość substancji halucynogennych jest pochodzenia roślinnego. Wywołują głównie różnego rodzaju zmiany percepcji: dają poczucie „poszerzenia świadomości”, „snu na jawie”, iluzje, halucynacje, urojenia, zaburzenia toku myśli, silne wahania nastroju, depersonalizację, stany psychotyczne. Halucynogeny wywołują nadwrażliwość na bodźce, mogą dawać doznania mistyczne, spostrzeganie wielozmysłowe (synestezja), zaburzenia czasu i przestrzeni. Dłuższe odurzanie się i skrajne stany świadomości mogą prowadzić do dezintegracji osobowości.

substancje wziewne

Lotne rozpuszczalniki są inaczej określane jako „narkotyki dla ubogich”. Należą do nich: benzen, toluen, aceton, azotan amylu, trójchloroetylen, niektóre związki nitro i węglowodory. Występują w farbach, lakierach, rozpuszczalnikach, klejach, pastach. Wspólną ich cechą jest zdolność silnego parowania w temperaturze pokojowej. Mają bardzo duże działanie psychoaktywne. Mogą dawać uczucie błogostanu, euforii, działać halucynogennie i rozhamowująco , zaburzają spostrzeganie. Uzależniają i silnie działają na pracę neuroprzekaźników mózgowych. Poprzez inhalowanie zaburzają barierę krew-mózg, działają toksycznie na układ nerwowy i wywołują ubytki istoty szarej mózgu.

 

UZALEŻNIENIA BEHAWIORALNE


Do niedawna uzależnienia wiązano przede wszystkim z uzależnieniami od substancji chemicznych Obecnie coraz częściej mamy do czynienia z uzależnieniami behawioralnymi czyli uzależnieniami od czynności. Uzależnienie behawioralne (czynnościowe) – zespół objawów związanych z utrwalonym, wielokrotnym powtarzaniem określonej czynności (lub grupy czynności) w celu uzyskania takich stanów emocjonalnych jak przyjemność, euforia, ulga, uczucie zaspokojenia.

 

Przykłady uzależnień behawioralnych:

  • nałogowy hazard,

  • uzależnienie od seksu,

  • uzależnienie od Internetu i gier komputerowych,

  • uzależnienie od jedzenia (kompulsywne jedzenie),

  • uzależnienie od opalania (tonoreksja),

  • uzależnienie od ćwiczeń fizycznych (bigoreksja),

  • uzależnienie zakupów (zakupoholizm)

  • uzależnienie od pracy (pracoholizm)

  • i inne zachowania kompulsywne takie jak kompulsywne oglądanie telewizji czy czytanie książek

 

HAZARD


Hazard patologiczny, jak i zaburzenie uprawiania hazardu, można zdefiniować jako niekontrolowaną potrzebę (przymus) uprawiania hazardu, która z czasem staje się coraz silniejsza i upośledza funkcjonowanie jednostki – prowadzi do problemów natury osobistej, społecznej i  zawodowej.

 

Zgodnie z klasyfikacją ICD–10, patologiczny hazard należy rozpoznać, jeśli w okresie ostatniego roku stwierdzono obecność co najmniej trzech objawów z wymienionych poniżej (za: Woronowicz, 2009):

  1. Silna potrzeba lub poczucie przymusu hazardowego grania;

  2. Subiektywne przekonanie o istnieniu trudności w kontrolowaniu zachowań związanych z  hazardowym graniem, tj. upośledzenie kontroli nad powstrzymywaniem się od gry oraz nad długością czasu poświęcanego na hazard;

  3. Występowanie niepokoju, rozdrażnienia lub gorszego samopoczucia przy próbach przerwania czy ograniczenia grania oraz ustępowanie tych stanów z chwilą powrotu do gry;

  4. Spędzanie coraz większej ilości czasu na graniu w celu uzyskania zadowolenia lub dobrego samopoczucia, które poprzednio uzyskiwane był w krótszym czasie;

  5. Postępujące zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub dotychczasowych zainteresowań na rzecz grania;

  6. Kontynuowanie hazardowego grania pomimo negatywnych konsekwencji (fizycznych, psychicznych i społecznych)

 

Poza klasyfikacją graczy, badacze opisali także cztery fazy procesu uzależniania. Ze względu na dynamikę rozwoju uzależnienia wyróżnia się następujące stadia:

  1. fazę zwycięstw (zafascynowanie wygranymi);

  2. fazę strat (coraz większe zakłady, pierwsze problemy finansowe);

  3. fazę desperacji (separacja od rodziny, utrata pracy);

  4. fazę utraty nadziei (poczucie beznadziejności);

  5. fazę zdrowienia.

 

Faza zwycięstw to okazjonalne granie, fantazjowanie na temat wygranej. Jeśli gracz faktycznie wygra (choćby niewielką kwotę), to taka wygrana wzmaga jego przekonanie o szczęściu, o umiejętnościach przewidywania i analizy. Wygrana na tym etapie jest bardzo często przyczyną wchodzenia w  kolejną fazę. Natomiast przegrana (zwłaszcza w początkowej fazie) może przyczynić się do bardziej obiektywnej oceny własnych szans, nie przeceniania swojego szczęścia czy passy.

Faza strat jest naturalną konsekwencją coraz częstszego grania – im więcej się gra, o im wyższe stawki, tym więcej się przegrywa. Po pierwszych stratach gracz ma silniejszą motywację aby się odegrać, przestaje myśleć racjonalnie, kolejnymi zakładami (w razie wygranej) chce pokryć wcześniejsze straty. Zaczyna doszukiwać się systemów, prowadzi analizy, zestawienia (np. dni tygodnia, wygrane liczby, kolory itp.). Po przegraniu dostępnych środków pożycza pieniądze – jeśli ma takie możliwości – z banku, od rodziny, znajomych, później sprzedaje samochód, biżuterię. Jeśli wygra, to albo reinwestuje wygraną w dalsza grę (ponieważ ma przeświadczenie o passie), albo wydaje pieniądze na prezenty dla rodziny. Na tym etapie uprawianie hazardu staje się podstawową czynnością, której podporządkowane są inne (takie jak praca). Jednocześnie gracz, który przegrywa, nie spłaty powodują panikę. Taka sytuacja prowadzi do psychicznego wyczerpania, pojawia się poczucie winy i bezradność i rozpoczyna się faza czwarta – utrata nadziei (można ją opisać jako „sięganie dna”). W związku z przeświadczeniem, że nie da się już nic zrobić, długi są za wysokie, rodzina odeszła, nie ma po co żyć – gracz albo ucieka w inne uzależnienie (np. alkohol), albo na skutek przestępstwa trafia do więzienia, albo podejmuje próby samobójcze, albo zwraca się o pomoc. Bardzo często to nie sam hazardzista zwraca się o pomoc (bo nie widzi szansy poprawy), ale jego rodzina.

Faza desperacji - separacja od rodziny i przyjaciół; utrata pracy i narastające długi powodują panikę; presja wierzycieli popycha często ku przestępstwom; te obciążenia prowadzą z kolei do psychicznego wyczerpania, pojawiają się wyrzuty sumienia, poczucie winy, bezradność i depresja

Faza utraty nadziei - rozwód; poczucie beznadziejności, myśli i/lub próby samobójcze; zostają wówczas cztery wyjścia: ucieczka w uzależnienie od alkoholu lub leków, więzienie, śmierć (samobójstwo lub z ręki wierzycieli) albo zwrócenie się po pomoc

 

UZALEŻNIENIE OD KOMPUTERA I INTERNETU


Objawy uzależnienia od komputera i internetu:

  • próby kontroli i/lub ograniczania czasu spędzonego przed komputerem/w internecie

  • kłamstwa na temat czasu spędzonego przed komputerem/w internecie

  • problemy w innych dziedzinach życia (w rodzinie, pracy, szkole, życiu towarzyskim) związane z używaniem komputera/internetu

  • angażowanie się przy użyciu komputera/internetu w aktywności, których nie pochwalałaby rodzina lub bliscy

  • potrzeba wydłużania czasu spędzonego przed komputerem/ w internecie by osiągnąć pożądany poziom satysfakcji lub podniecenia

  • używanie komputera/internetu by uciec od uczuć

  • doświadczanie stanów euforycznych oraz poczucia winy w wyniku ilości czasu spędzonego przed komputerem/w internecie

  • doświadczanie niepokoju, bezsenności, rozdrażnienia, zmian nastroju, lub depresji gdy niemożliwe jest użycie komputera/internetu zgodnie z wcześniejszym planem lub gdy używanie komputera/internetu zostanie przerwane

  • bycie zaabsorbowanym kupowaniem nowych programów, akcesoriow, dodatków komputerowych

  • finansowe problemy spowodowane korzystaniem z komputera/internetu (kupowanie sprzętu, oprogramowania, i opłat za internet)

 

Zasadniczą istotą uzależnienia od komputera nie jest komputer tylko utrata kontroli w sięganiu po określone formy korzystania z niego. Nie wszyscy korzystający z komputera, nawet bardzo intensywnie, wpadają w psychologiczną zależność. Nie spotyka to np. osób wykorzystujących komputer jako narzędzie pracy. Człowiek uzależnia się nie od maszyny, tylko od swoich psychicznych, emocjonalnych stanów jakie powstają w nim na skutek własnej działalności realizowanej dzięki komputerowi i przez komputer. I tak np. miłośnik gier komputerowych może uzależnić się od stanu skoncentrowanego silnego pobudzenia grą, emocjonalnego "haju" i poczucia satysfakcji z wygranej. Dla kogoś innego będzie to pobudzenie seksualne jakie odczuwa przeglądając internetowe strony pornograficzne. Zależność od komputera może być niebezpieczna ponieważ może prowadzić do izolacji społecznej, skrajnego zaniedbania ważnych życiowych spraw, konfliktów rodzinnych i partnerskich, a przede wszystkim może doprowadzić samego uzależnionego do nasilonych w różnych stopniu negatywnych stanów i zaburzeń psychicznych.

 

Skutki uzależnienia


Fizjologiczne

  • Długie godziny przed komputerem mogą skutkować wadami postawy, np. skrzywieniami kręgosłupa, bólami kręgosłupa, nadwyrężeniem mięśni karku i nadgarstka.

  • Pojawia się ból i zmęczenie oczu, które wpatrują się godzinami w monitor.

  • Ograniczona ilość mrugania powiekami powoduje wysychanie, pieczenie i zaczerwienienie oczu.

  • Z powodu długotrwałego przesiadywania przed komputerem pogarsza się wzrok, a nawet może wystąpić tzw. padaczka ekranowa.

  • Długotrwałe przesiadywanie przed komputerem sprzyja niezdrowemu odżywianiu się, co wpływa na rozwój różnych chorób układu pokarmowego.

  • W wyniku nałogu może rozwinąć się zespół RSI, czyli zespół urazów wynikających z permanentnego przeciążenia organizmu wskutek nieergonomicznych warunków pracy – bóle ramion, przedramion, przegubów i dłoni.

  • Nałogowi internauci skarżą się również na bóle głowy i migreny.

  • Permanentne przebywanie w sieci zmienia rytm okołodobowy, skutkując wahaniami w stężeniu hormonów czy glukozy.

  • W skrajnych przypadkach może dojść do wycieńczenia organizmu z powodu długotrwałego przebywania w sieci lub grania w gry komputerowe.

Społeczne

  • Nieetyczne zachowania w sieci powodowane poczuciem anonimowości.

  • Nieprzestrzeganie zasad kultury słowa i dobrego wychowania, np. na forach internetowych.

  • Brak bezpieczeństwa w sieci, np. możliwość złamania kodów dostępu do kont bankowych przez hakerów itp.

  • Zaniedbywanie obowiązków zawodowych przez osoby dorosłe oraz obowiązków szkolnych przez dzieci i młodzież.

  • Brak środków finansowych do życia, utrata pracy, brak promocji do następnej klasy w przypadku dzieci.

  • Zanik więzi emocjonalnych z rodziną, bliskimi, przyjaciółmi.

  • Osłabienie siły woli i osobowości.

  • Rezygnacja z ruchu i aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu.

  • Utrata dotychczasowych zainteresowań, koncentracja tylko i wyłącznie na komputerze.

  • Całkowita alienacja i brak kontaktu z otoczeniem.

Psychologiczne

  • Gwałtowna zmiana zachowań wynikająca z zaburzonego rytmu okołodobowego, rozdrażnienie, irytacja, spadek sprawności psychofizycznej.

  • Postępujące unikanie kontaktów z innymi ludźmi – rodziną, znajomymi, przyjaciółmi.

  • Trudności w nawiązywaniu „realnych” kontaktów.

  • Utrata poczucia tożsamości – awatar czy „Ja”?

  • Zacieranie się granicy między światem wirtualnym a rzeczywistością.

  • Wypaczenie wizji świata, np. uodpornienie się na zło, przemoc i agresję, którą wysycone są różne gry komputerowe.

  • Problemy z pamięcią i koncentracją uwagi.

  • Utrudniony proces przyswajania nowych wiadomości.

  • Zachwianie komunikacji werbalnej i niewerbalnej (używanie skrótów, specyficznego języka komunikacji elektronicznej).

  • Ograniczanie tematów rozmów tylko do tego, co wiąże się z siecią i Internetem.

  • Postępująca prokrastynacja – patologiczne odkładanie zrobienia czegoś czy podjęcia decyzji na potem.

  • Rozregulowany cykl okołodobowy.

  • Spadek nastroju, a nawet depresja w sytuacji niemożności korzystania z komputera.

Moralne

  • Łatwy dostęp do pornografii.

  • Możliwość zdobycia informacji na temat dostępu do narkotyków.

  • Rozwój internetowej pedofilii.

  • Możliwość zalogowania się do serwisów informacyjnych sekt religijnych.

  • Wystawianie się na działanie szkodliwych bodźców zamieszczonych na stronach www, np. przemoc fizyczna, przemoc słowna, erotyka.

  • Zachwianie stabilnością związków z powodu internetowej erotomanii.

  • Rozprzestrzenianie się w sieci różnych dewiacji seksualnych.

  • Zatracenie granicy między dobrem a złem.

Intelektualne skutki siecioholizmu

  • Utrata zainteresowania nauką przez dzieci.

  • Bezkrytyczna wiara w możliwości komputera.

  • Niezdolność do racjonalnej selekcji danych, z jakimi człowiek spotyka się w sieci – tzw. szok informacyjny.

  • Spadek koncentracji uwagi.

  • Zaburzenia pamięci.

 

ZAKUPOHOLIZM


Zakupoholizm (kupnoholizm, kompulsywne zakupy) to uzależnienie od dokonywania zakupów, przymus kupowania różnych przedmiotów/artykułów (często niepotrzebnych), niekontrolowane robienie zakupów wpływające niekorzystnie na funkcjonowanie człowieka. Kompulsywne zakupy, które są często reakcją na negatywne wydarzenia lub nieakceptowane stany emocjonalne, powodują spadek napięcia psychicznego oraz poprawę samopoczucia wkrótce po dokonaniu zakupu.

Zakupoholizm (uzależnienie od zakupów) rozpoznawać można wówczas, kiedy w okresie ostatniego roku stwierdzono obecność co najmniej trzech objawów z poniższej listy:

  • silną potrzebę lub poczucie przymusu dokonywania zakupów,

  • subiektywne przekonanie o mniejszej możliwości kontrolowania zachowań związanych z zakupami, tj. upośledzenie kontroli nad powstrzymywaniem się od zakupów oraz nad długością i częstotliwością poświęcania czasu na dokonywanie zakupów,

  • występowanie, przy próbach ograniczenia możliwości dokonywania zakupów, niepokoju, rozdrażnienia czy gorszego samopoczucia oraz ustępowanie tych stanów z chwilą pojawienia się możliwości ich realizowania,

  • spędzanie coraz większej ilości czasu na zakupach w celu uzyskania zadowolenia czy dobrego samopoczucia, które poprzednio osiągane było w znacznie krótszym czasie,

  • postępujące zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub dotychczasowych zainteresowań na rzecz dokonywania zakupów i zdobywania na nie środków finansowych,

  • kontynuowanie zakupów pomimo szkodliwych następstw (fizycznych, psychicznych i społecznych), o których wiadomo, że mają związek z dokonywaniem

   

Background Image

Header Color

:

Content Color

:

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie plików cookies, prosimy opuść stronę lub zablokuj takie pliki w ustawieniach swojej przeglądarki.